Het eerste Vlaams Huis in Izegem

Wij (Vlaams-nationaal weekblad)

Juli 1997

“Een plechtigheid van Beteekenis in West-Vlaanderen”. Zo werd de inhuldiging van het eerste Izegemse Vlaams Huis omschreven in  de Antwerpse, Vlaams-nationalistische krant De Schelde van 28 juni 1927.

Die inhuldiging had niet alleen een bewogen voorgeschiedenis achter zich, het Vlaams Huis zou ook de plaats worden waar het Izegemse Vlaams-nationalisme tijdens het interbellum echt voet aan de grond kreeg.

Wat voorafging

Vóór de Eerste Wereldoorlog staken in Izegem al Vlaams-nationalistische activiteiten de kop op. “Voor Taal Verenigd” en de studentenbeweging “Vlaamsch en Vroom” zijn er twee voorbeelden van. Na WO I had Izegem al in 1920 een afdeling van de Vlaamsche Oud Strijders (VOS). In 1922 werd in Izegem een afdeling van de Vlaamsche Toeristenbond opgericht. Vlaams-nationalistische ideeën kregen vorm in de personen van Odiel Spruytte en Jules Declercq. Spruytte richtte in 1924 een studiebond voor jongelingen op, waar meestal een onderwerp dat de Vlaamse Beweging raakte, behandeld werd.

De Vlaams-nationalistische gevoelens die in de Gilde aanwezig waren, zouden tot een scheuring leiden. Dat bleek duidelijk bij de parlementaire verkiezingen van 5 april 1925. Het waren vooral jongeren, die in de eerste plaats onder de indruk kwamen van de achterstelling van de Vlamingen, die voor de Vlaamse gedachte opkwamen.

Een maand voor de verkiezingen liep de voorzitter van het “Christen Werkersverbond” Leopold D’Hondt naar de Vlaams-nationalisten over. Vanaf toen rommelde het erg in het “Christen Werkersverbond”. Naar aanleiding van de Guldensporenviering in 1925 kwam er een volgende botsing. Het Guldensporencomité bestond grotendeels uit Vlaams-nationalisten en die wilden het avondfeest niet meer laten doorgaan in de grote gildezaal.

De ruzie tussen de Vlaams-nationalisten en de staatskatholieken binnen de Gilde escaleerde en op 25 juli 1925 verlieten 500 leden de gilde-organisatie.

In de lokalen en in de schoot van het “Christen Werkersverbond” hadden de Vlaams-nationalisten een eigen werkliedenbond gesticht, “de Werkmansbond tot Zelfverdediging”. Op 10 augustus 1925 moest die bond het Gildenhuis verlaten.

Op 20 augustus 1925 werd door de Vlaams-nationalisten het “Vrij Kristen Syndikaat” gesticht. Enkele maanden later, op 27 december 1925, werd de familieziekenbond “Het Volksbelang” gesticht en twee dagen later ook een pensioengilde.

En de Vlaams-nationalistische organisaties hadden succes: de ziekenbond had na anderhalf jaar al 1.500 leden en in 1928 waren het er al meer dan 2.500. Bij de pensioengilde waren na anderhalf jaar werking al 1.000 leden aangesloten.

De aankoop van het Vlaams Huis

Voor deze Vlaams-nationalistische organisaties was een eigen lokaal broodnodig geworden. Het werd het Vlaams Huis in de Marktstraat. Daartoe werd in 1925 een gebouw aangekocht en in datzelfde jaar ging de Samenwerkende Maatschappij “Het Vlaamsch Huis” van start. In de voorlopige beheerraad zaten o.a. Paul Depoorter (die in 1926 tot gemeenteraadslid verkozen werd) en Jules Declercq. De eerste lokaalhouder was François Dewulf, de vroegere geldomhaler van het syndicaat van de Gilde.

Om lid te worden van de maatschappij moest men ten minste één aandeel kopen, de statuten aannemen en aanvaard worden door de beheerraad. De beheerraad bestond uit drie à negen personen en werd gecontroleerd door drie commissarissen. Om zo’n (onbezoldigde) functie uit te oefenen moest men ten minste vijf aandelen bezitten. Beheerders en commissarissen werden door de algemene vergadering benoemd. Elk lid van deze algemene vergadering had één stem, het aantal aandelen speelde dus geen enkele rol.

De inhuldiging in 1927

De feestelijkheden in Izegem werden al op 28 juni 1927 in de Antwerpse krant De Schelde aangekondigd. In een artikel werd de voorgeschiedenis uit de doeken gedaan en de Izegemse Vlaams-nationalistische activiteiten werden in het licht gezet.

Op zaterdagavond 16 juli 1927 was er een algemene feestvergadering. Jeroom Leuridan voerde er het woord en Paul Depoorter zette de feestelijkheden in.

Op zondag 17 juli 1927 vond de plechtige inhuldiging plaats. Daarvoor waren van overal in Vlaanderen Vlaams-nationalisten naar Izegem afgezakt. Volgens De Mandelgalm, het Izegemse Vlaams-nationalistische blad, en De West-Vlaming namen 3.500 mensen aan de feeststoet deel waaronder een Izegemse delegatie van 500 mensen, muziekkorpsen uit Roeselare, Tielt en Watou, een groep Ichtegemse onderwijzers met een spandoek “Hulde aan Sarre” - de Izegemse onderwijzer die omwille van zijn Vlaams-nationalistische ideeën ontslagen werd -, afdelingsdelegaties uit Sint-Niklaas, Mechelen, Aarschot. De feestcommissie sloot zich er samen met de sprekers J. Van Severen, H. Vos, Dr. Devos, M. Butaye bij aan.

Tegen vijf uur liep de stoet de lokalen en de tuin van het Vlaams Huis binnen. Daar sprak André Vandenberghe, als enige Izegemse spreker, de menigte toe. Na hem kwamen de andere sprekers, die het over de betekenis van de Izegemse Vlaams-nationalisten voor de Vlaamse Beweging, over de Vlaamse Huizen en hun betekenis... hadden.

De Vlaams-nationalistische organisaties in het Vlaams Huis

We vermeldden al een aantal organisaties die in het Izegemse Vlaams Huis hun plaats kregen: de “Werkmansbond”, het “Vrij Kristen Syndikaat”, de familieziekenbond “Het Volksbelang” en de pensioengilde.

Verschillende culturele organisaties verhuisden ook van het Gildenhuis naar het Vlaams Huis. Op 28 januari 1926 besliste de Vlaamsche Bond “Eigen Leven” met 148 stemmen tegen 17 te verhuizen. “Eigen Leven” was tijdens de Vlaams Huis-periode erg Vlaamsgezind.

De Vlaamsche Bond voor Katholieke Vrouwen en Meisjes trok voor haar activiteiten naar de zaal van het Vlaams Huis. In 1927 werd de Vlaamsche Harmonie en op 23 januari 1928 een afdeling van het Vlaamsche Kruis in het Vlaams Huis opgericht en eind september 1928 kwam er een Vlaams-nationalistische propagandaclub, die om de veertien dagen zou vergaderen, bij. Ook VOS stapte van haar lokaal De Gouden Leeuw naar het Vlaams Huis over.

De redactie en het beheer van het Izegemse weekblad De Mandelgalm. Katholiek-Vlaamsch-Nationaal weekblad voor Iseghem en omliggende werd vanaf 2 juli 1927 ook in de Markstraat nr.22, het Vlaams Huis, gevestigd.

Het Vlaams Huis werd ook dé plaats voor enkele grote activiteiten en protestmeetings. Zo ging daar vóór de officiële inhuldiging in 1927 een protestmeeting voor de Izegemse onderwijzer Frans Sarre door en ook de toespraken na de verboden Bormsbetoging in 1929 werden er gehouden.

 Aan de roemrijke geschiedenis van het eerste Izegemse Vlaams Huis kwam abrupt een einde toen op 25 mei 1940 een bombardement het Huis totaal vernielde. Een nieuw Vlaams Huis kwam er in Izegem pas in 1969, ditmaal op de Grote Markt.